دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
213
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
برادرزادهاش ژاك فابر ، جراحى بهنام لوئى رابين ، ساعتسازى بهنام ژاك ( يا ياكوب ) روسو ( پسرعم ژان ژاك روسو ) و تعدادى ديگر بودند ؛ در ميان اينها مارى پتى هم به صورت « سواره » در لباس مبدل جاى داشت . اين هيأت در گذشتن از تركيه عثمانى با مشكلاتى روبرو شد تا اينكه در ژانويه سال 1706 م . پا به ايروان گذاشت . محمد خان حاكم ايروان از فابر و نيز مارى پتى استقبال كرد . فابر را قبل از اينكه ايروان را به قصد دربار ايران ترك گويد ، تبى شديد درگرفت و اندكى پس از آن درگذشت . ناآرامى و تشتت شديد در هيأت روى داد . بعضى مىخواستند ژوزف سردسته هيأت شود و برخى ديگر هم ژاك را تعيين مىكردند . مارى پتى با ادعاى رياست هيأت ، مشكل را حل كرد و در اوايل دسامبر او و ژوزف جوان از طريق تبريز راهى دربار شدند درحاليكه يك نفر ژزوئيتى بهنام پىير موسنيه ( Pere Mosnier ) آنها را همراهى مىكرد . ضمنا قضاياى هيأت به گوش كنت دوفروى سفير فرانسه در باب عالى رسيد . وى بسرعت يكى از منشيان خود بهنام ميشل را روانه كرد تا جاى مارى پتى را بگيرد . اين كار را به قدرى باشتاب انجام داد كه اعتبارنامهاى براى ميشل تهيه نكرد . ميشل با شتاب خود را در نخجوان به هيأت رساند . ولى درحاليكه اعتبارنامهاى نداشت ، مارى محافظانى از طرف حاكم ايروان در اختيار داشت و اعتبارنامههايى نيز از او گرفته بود و ميشل نتوانست از پيشرفت او جلوگيرى به عمل آورد . آنها از راهى ديگر وارد تبريز شدند و مارى در آنجا مورد توجه قرار گرفت ولى ميشل را با سردى پذيرفتند و او از پيشرفت بازماند . بدينقرار مارى راهى دربار ايران شد كه در شرق تهران اردو زده بودند . اعتماد الدوله از اينكه مارى نامههايى از حاكم ايروان و تبريز داشت ، به خوبى از او استقبال و او را به حرم شاه هدايت كرد و در حرم با « احترامات خاصه » مواجه شد « 1 » . مارى درحاليكه به اهداف خود رسيده بود به تبريز برگشت . ضمنا ميشل هم بالاخره تصميم گرفت به دربار رود ولى دريافت كه در آنجا كارى نمىتواند انجام دهد . او در موقع برگشت به تبريز ، به همراهى موسيو پيدو دوسن اولون ، سراسقف بابل ، دستگير و همراه سراسقف زندانى شد . ولى چندى بعد آزاد شدند و مارى را تائب و پشيمان يافتند . ميشل مقدمات بازگشت او را به فرانسه فراهم ساخت و مقدارى پول نقد به دو داد و حوالهاى براى حلب كه معلوم شد بىارزش است . مارى پس از ورود به فرانسه محبوس شد و سالها بعد كه آزاد گشت ، شكسته و نادار شده بود . بالاخره اعتبارنامه ميشل از راه رسيد و او توانست بار ديگر راهى دربار ايران شود . ميشل
--> ( 1 ) - اسناد دفاعيات محاكمه مارى پتى : Affaires Etrangers , Perse ، جلد 2 ، برگ a 259 .